Enerjide “Vergi Harcamalarının” Yüzde 79’u Fosil Yakıta, Yüzde 17’si ise Yenilenebilire Gidiyor
[img='https://www.iklimhaber.org/wp-content/uploads/2019/12/komursantral-1-1320x742.jpg',none,600][/img][/CENTER]
Türkiye’de fosil yakıtlara verilen teşvikler üzerine yapılan farklı çalışmalar birçok kez kirletici kaynaklara verilen en büyük desteklerden birinin devlet eliyle gerçekleştirildiğini ortaya koydu. Yeni yapılan bir çalışma ise şimdiye kadar çok tartışılmayan bir kavram aracılığıyla hiç hesaplanmayan bir desteği daha gösteriyor. 2016’dan beri yayımlanan “Vergi Harcamaları” (Tax Expenditures) raporları tüm sektörlerde devletin aslında alması gerektiği vergilerden ne kadarlık bir bölümü almadığını raporluyor. Hukukçu Prof. Dr. Leyla Ateş ve iktisatçı Doç. Dr. Sevil Acar tarafından kaleme alınan “Türkiye’de Yenilenebilir Enerjide Vergi Harcamaları” adlı çalışma, enerji sektöründe fosil yakıt ve yenilenebilir enerji kaynaklarına bu kapsamda ne kadarlık bir destek verildiğine işaret ediyor. Çalışmanın sonuçları yenilenebilir enerjiye kıyasla fosil yakıtlara vergi harcamaları gibi çok da bilinmeyen bir yolla milyarlarca liralık destek verildiğini gösteriyor.
[b]“Türkiye’de Yenilenebilir Enerjide Vergi Harcamaları” çalışmanızın temel konusu olan “Vergi Harcamaları”, Türkiye’de çok da bilinmeyen ve haliyle tartışılmayan bir kavram. Öncelikle bu kavramla başlayalım isterseniz…
Leyla Ateş (L.A):[/b] Vergi harcamaları için dönüm noktası bence 2008. 2008 küresel ekonomik krizi doğrultusunda birçok ülkede bütçelerden direkt para transferi azalmaya başladı. Bütçeye doğrudan para aktaramayan tüm hükümetler vergi harcamalarını artırmaya başladı. Devletin elinde böyle bir politika aracı var. Vergi harcamaları, “Sana doğrudan 100 TL veriyorum yerine, kazanacağın 100 TL’den vergi almıyorum veya az alıyorum” demektir.
Burada şeffaflık çok önemli. Makalede de buna değindik. “Bütçe hakkı” diye bir kavram var. Mecliste bütçe tartışmaları süreci var. Orada genelde parayı nereye verecekleri üzerine tartışıyorlar. Direkt harcamalar konuşuluyor. Ancak aynı derecede önemli olan hangi sektörde ne kadar vergiden vazgeçtiğin. Bunu yeterince tartışmadığımızı düşünüyorum.
Aslında “vergi harcamaları”, uygulamanın önemini vurgulamak için çok doğru seçilmiş bir kavram. “Bu durum, doğrudan harcanan miktar kadar önemli, aman dikkat et” demiş oluyorsunuz aslında. Biz devlet bütçesinden fosil yakıtlara sürekli bir destek olduğunu zaten biliyoruz. Rakamların insanları ne kadar etkilediğini görünce “çok disiplinli” çalışmaya daha açık olmaya başladım. Demokrasi, şeffaflık gibi kavramları kullandığım zaman tepki vermeyenler, “Bu uygulamayla, senin cebinden alınıyor bu paralar aslında” dediğim zaman irkiliyorlar.
[b]Kanunlara ve kaynaklara göre bu ayrıştırmalar sonucunda ortaya çıkan rakamlar neler?
S.A:[/b] Rakamlar üzerinden konuşacaksak şöyle diyebiliriz. Enerji sektöründe vergi harcamaları, 2015, 2016 ve 2017’de sırasıyla 11 milyar TL, 12 milyar TL ve 20,6 milyar TL olarak gerçekleşmiş durumda.
2017’de bunların içerisinde fosil yakıt olarak ayırdıklarımıza, özellikle kömür ve doğalgaza kabaca 16,3 milyar TL’lik bir kolaylık sağlanmış. Yenilenebiliri ilgilendirenler ise 3,6 milyar TL. Bu sayıların anlamı nedir? Örneğin toplam enerji vergi harcamalarını milli gelire oranlarsak 2017 yılında binde 7 kadar vergi harcaması yapılmış. Türkiye’deki bütün sektörleri düşünün, enerji bunların vergi kolaylığı anlamında binde 7’sinden yararlanmış durumda. %1’e yakın. Enerji sektörünün milli gelirdeki payı en son %1,6 idi.
Yine 2017’de bu enerji vergi harcamalarının %79’u fosil yakıt teşviklerine ayrılmış, %17’si ise yenilenebilire. Bu rakamları birtakım varsayımlar altında bulduğumuzu yine tekrarlıyorum. Bu oranın 2016’da da fosil yakıtlar lehine olduğunu söyleyebiliriz: %87’si fosil yakıtlara, %9’u yenilenebilire gitmiş. 2017’de yenilenebilir lehine oransal olarak bir artış olmuş. Yine aynı yıl içerisinde enerji vergi harcamaları iki katına çıkmış. Bunun daha çok yenilenebilire doğru olduğunu düşünüyoruz. Burada şunu söyleyebiliriz: Daha fazla yenilenebilir enerji yatırımı yapılmış olabilir. Çünkü “feed in tariff” (tarife garantisi) mekanizması 2020’de sonlanacak ve sonlanmadan önce mekanizmadan faydalanmak isteyen daha çok yatırımcı çıktı. Son treni kaçırmamak ve genel teşviklerden de yararlanmak istemiş olabilirler. Genel teşviklerin içerisinde de yenilenebiliri en çok ilgilendirenler arasında KDV ve Kurumlar Vergisi var. Bu da bir sebep olabilir.
Bir de vergi gelirlerimiz var, yani toplayabildiğimiz vergiler. Toplayabildiğimiz vergilere kıyasla bu enerji vergi harcamaları ne kadar ediyor diye baktık. O da 2017’de %3,7. Bu oran 2015’te %2,6, 2016’da ise %2,5 imiş. 2017’de bir sıçrama var.
[url='https://www.iklimhaber.org/enerjide-vergi-harcamalarinin-yuzde-79u-fosil-yakita-yuzde-17si-ise-yenilenebilire-gidiyor/']Bu yazı, İklim Haber sitesinden alınmış ve kısaltılmıştır. Tamamına ulaşmak için tıklayın.[/url]
[img='https://www.iklimhaber.org/wp-content/uploads/2019/12/komursantral-1-1320x742.jpg',none,600][/img][/CENTER]
Türkiye’de fosil yakıtlara verilen teşvikler üzerine yapılan farklı çalışmalar birçok kez kirletici kaynaklara verilen en büyük desteklerden birinin devlet eliyle gerçekleştirildiğini ortaya koydu. Yeni yapılan bir çalışma ise şimdiye kadar çok tartışılmayan bir kavram aracılığıyla hiç hesaplanmayan bir desteği daha gösteriyor. 2016’dan beri yayımlanan “Vergi Harcamaları” (Tax Expenditures) raporları tüm sektörlerde devletin aslında alması gerektiği vergilerden ne kadarlık bir bölümü almadığını raporluyor. Hukukçu Prof. Dr. Leyla Ateş ve iktisatçı Doç. Dr. Sevil Acar tarafından kaleme alınan “Türkiye’de Yenilenebilir Enerjide Vergi Harcamaları” adlı çalışma, enerji sektöründe fosil yakıt ve yenilenebilir enerji kaynaklarına bu kapsamda ne kadarlık bir destek verildiğine işaret ediyor. Çalışmanın sonuçları yenilenebilir enerjiye kıyasla fosil yakıtlara vergi harcamaları gibi çok da bilinmeyen bir yolla milyarlarca liralık destek verildiğini gösteriyor.
[b]“Türkiye’de Yenilenebilir Enerjide Vergi Harcamaları” çalışmanızın temel konusu olan “Vergi Harcamaları”, Türkiye’de çok da bilinmeyen ve haliyle tartışılmayan bir kavram. Öncelikle bu kavramla başlayalım isterseniz…
Leyla Ateş (L.A):[/b] Vergi harcamaları için dönüm noktası bence 2008. 2008 küresel ekonomik krizi doğrultusunda birçok ülkede bütçelerden direkt para transferi azalmaya başladı. Bütçeye doğrudan para aktaramayan tüm hükümetler vergi harcamalarını artırmaya başladı. Devletin elinde böyle bir politika aracı var. Vergi harcamaları, “Sana doğrudan 100 TL veriyorum yerine, kazanacağın 100 TL’den vergi almıyorum veya az alıyorum” demektir.
Burada şeffaflık çok önemli. Makalede de buna değindik. “Bütçe hakkı” diye bir kavram var. Mecliste bütçe tartışmaları süreci var. Orada genelde parayı nereye verecekleri üzerine tartışıyorlar. Direkt harcamalar konuşuluyor. Ancak aynı derecede önemli olan hangi sektörde ne kadar vergiden vazgeçtiğin. Bunu yeterince tartışmadığımızı düşünüyorum.
Aslında “vergi harcamaları”, uygulamanın önemini vurgulamak için çok doğru seçilmiş bir kavram. “Bu durum, doğrudan harcanan miktar kadar önemli, aman dikkat et” demiş oluyorsunuz aslında. Biz devlet bütçesinden fosil yakıtlara sürekli bir destek olduğunu zaten biliyoruz. Rakamların insanları ne kadar etkilediğini görünce “çok disiplinli” çalışmaya daha açık olmaya başladım. Demokrasi, şeffaflık gibi kavramları kullandığım zaman tepki vermeyenler, “Bu uygulamayla, senin cebinden alınıyor bu paralar aslında” dediğim zaman irkiliyorlar.
[b]Kanunlara ve kaynaklara göre bu ayrıştırmalar sonucunda ortaya çıkan rakamlar neler?
S.A:[/b] Rakamlar üzerinden konuşacaksak şöyle diyebiliriz. Enerji sektöründe vergi harcamaları, 2015, 2016 ve 2017’de sırasıyla 11 milyar TL, 12 milyar TL ve 20,6 milyar TL olarak gerçekleşmiş durumda.
2017’de bunların içerisinde fosil yakıt olarak ayırdıklarımıza, özellikle kömür ve doğalgaza kabaca 16,3 milyar TL’lik bir kolaylık sağlanmış. Yenilenebiliri ilgilendirenler ise 3,6 milyar TL. Bu sayıların anlamı nedir? Örneğin toplam enerji vergi harcamalarını milli gelire oranlarsak 2017 yılında binde 7 kadar vergi harcaması yapılmış. Türkiye’deki bütün sektörleri düşünün, enerji bunların vergi kolaylığı anlamında binde 7’sinden yararlanmış durumda. %1’e yakın. Enerji sektörünün milli gelirdeki payı en son %1,6 idi.
Yine 2017’de bu enerji vergi harcamalarının %79’u fosil yakıt teşviklerine ayrılmış, %17’si ise yenilenebilire. Bu rakamları birtakım varsayımlar altında bulduğumuzu yine tekrarlıyorum. Bu oranın 2016’da da fosil yakıtlar lehine olduğunu söyleyebiliriz: %87’si fosil yakıtlara, %9’u yenilenebilire gitmiş. 2017’de yenilenebilir lehine oransal olarak bir artış olmuş. Yine aynı yıl içerisinde enerji vergi harcamaları iki katına çıkmış. Bunun daha çok yenilenebilire doğru olduğunu düşünüyoruz. Burada şunu söyleyebiliriz: Daha fazla yenilenebilir enerji yatırımı yapılmış olabilir. Çünkü “feed in tariff” (tarife garantisi) mekanizması 2020’de sonlanacak ve sonlanmadan önce mekanizmadan faydalanmak isteyen daha çok yatırımcı çıktı. Son treni kaçırmamak ve genel teşviklerden de yararlanmak istemiş olabilirler. Genel teşviklerin içerisinde de yenilenebiliri en çok ilgilendirenler arasında KDV ve Kurumlar Vergisi var. Bu da bir sebep olabilir.
Bir de vergi gelirlerimiz var, yani toplayabildiğimiz vergiler. Toplayabildiğimiz vergilere kıyasla bu enerji vergi harcamaları ne kadar ediyor diye baktık. O da 2017’de %3,7. Bu oran 2015’te %2,6, 2016’da ise %2,5 imiş. 2017’de bir sıçrama var.
[url='https://www.iklimhaber.org/enerjide-vergi-harcamalarinin-yuzde-79u-fosil-yakita-yuzde-17si-ise-yenilenebilire-gidiyor/']Bu yazı, İklim Haber sitesinden alınmış ve kısaltılmıştır. Tamamına ulaşmak için tıklayın.[/url]